Türkiye’de henüz tek bir müşterim yok. Hollanda’da ise 2008’den bu yana on beş binden fazla çatıya panel koyduk, ve son üç yıldır işimin büyük bölümü başkalarının kurduğu sistemleri tamir etmek. Bu iki cümle kulağa tuhaf bir tanıtım gibi gelebilir. Ama Kocaeli’nde neden baştan farklı çalışmak istediğimi anlatan en dürüst başlangıç bu.
Kısaca: nereden geliyorum
2006’da Hollanda’da bir güneş enerjisi şirketinde bireysel müşteri ekibinin başındaydım. 2008’de kendi şirketimi kurdum; bugün de faaliyette. Danışmanlık, satış ve kurulum yaptık. 2017’den itibaren konut kooperatifleri için çalışmaya başladık; Hollanda’da binlerce sosyal konutu yöneten büyük kurumlar. Montaj ekiplerimiz ikiden on bire çıktı.
Sonra piyasa değişti. Hollanda’da yıllarca saldering denen bir sistem vardı: şebekeye verdiğiniz elektrik, çektiğiniz elektrikten birebir düşülüyordu. Panel takmak neredeyse otomatik olarak kârlıydı. 17 Aralık 2024’te bu düzenlemenin kaldırılması yasalaştı ve 1 Ocak 2027’de tamamen sona eriyor.
Nisan 2023’te SolarServicePlan’ı kurdum. Sebebi şuydu: Hollanda’da yaklaşık üç milyon hanede güneş paneli var, ama kurulum yapan firmaların yarısından fazlası kapandı. Milyonlarca insan sisteminde bir arıza çıktığında arayacak kimse bulamıyor.
Bugün mesaimin çoğu yeni sistem kurmakla değil, mevcut sistemlerin içine bakmakla geçiyor: denetimler, arızalar, bozulan parçaların değişimi, çatı yenilemesi ya da çatı penceresi eklenmesi için panellerin sökülüp yeniden yerleştirilmesi. 2024’ten beri buna batarya sistemleri de eklendi.
On beş bin çatıya panel koymak insana çok şey öğretir. Ama başkalarının on beş bin çatısını açmak bambaşka bir şey öğretir: bir sistemin nerede bozulduğunu.
Bir sistemde asıl ne bozulur
Önce iyi haber. On sekiz yıldır bu işi yapıyorum ve panellerin kendisi neredeyse hiç arızalanmıyor. Doğru monte edilmiş bir panel yirmi yıl sonra hâlâ çalışıyor; verimi bir miktar düşüyor, o kadar. Panel, sistemin en dayanıklı parçası.
Arıza başka yerlerden geliyor.
Servis çağrılarının neredeyse tamamı iki yerden çıkıyor: invertörden ve panellerin arkasındaki birkaç metre kablodan.
İnvertör: tek ömürlü parça
İnvertör, sistemdeki tek elektronik cihaz ve tek hareketli yük noktası. Deneyimimize göre 8 ila 12 yıl arasında arızalanma ihtimali ciddi şekilde artıyor. Bu bir kusur değil, bu cihazın doğası: sürekli çalışıyor, ısınıyor, soğuyor, ve içindeki bileşenler yoruluyor.
Bunun anlamı şu: sistemin ömrü boyunca bir kez daha yatırım yapmanız gerekecek. Panelleri değil, invertörü yenilemek için. Bunu baştan bilmek, teklif alırken invertörün markasına ve o markanın on yıl sonra Türkiye’de hâlâ bulunup bulunmayacağına farklı bakmanızı sağlar.
Kimse bunu size satış görüşmesinde söylemez. Ben söylüyorum, çünkü on yıl sonra o cihazı değiştirmeye gelen kişi muhtemelen ben olacağım.
DC tarafı: kablolar ve konnektörler
Asıl sinsi olan ikinci nokta bu. Paneller birbirine konnektörlerle bağlanır ve o kablolar panellerin altında, çatının üzerinde kalır. Nasıl bırakıldıkları çok önemli.
Kablolar ve konnektörler düzgün toplanıp montaj profiline bağlanmazsa, kiremitlerin üzerine sarkarlar. Orada yağmur suyunda yatarlar, güneşte ısınırlar, rüzgârda hareket ederler. Yıllarca sorun çıkmayabilir. Sonra bir gün invertör durur ve ekranda o meşhur uyarı belirir: izolasyon hatası, yani yalıtım direncinin düşmesi. Sisteme nem girmiştir ve toprağa kaçak oluşmuştur.
Bu arızayı bulmak kolay değil. Panelleri sökmek, her kabloyu ve her konnektörü tek tek kontrol etmek, bozulanları değiştirmek, sonra hepsini yeniden test edip yerine koymak gerekir. Bir günlük iş, bazen daha fazla, ve masraflı.
Şimdi şunu düşünün: kurulum sırasında bir konnektörü düzgün toplayıp bağlamak montajcıya fazladan otuz saniye kaybettirir. Yirmi panelli bir sistemde toplam yirmi dakika. O yirmi dakika, on yıl sonraki bir günlük tamir işini ortadan kaldırıyor.
Ucuz teklifle pahalı teklif arasındaki farkın bir kısmı tam olarak buradadır. Görmediğiniz yerde.
Çatıda ilk dikkatimi çekenler
Türkiye’ye taşındığımdan beri çatılara bakıyorum. Çok sayıda güzel, özenli iş de gördüm; bunu peşinen söyleyeyim. Ama panellerin altına, kabloların nasıl bırakıldığına henüz bakma imkânım olmadı. O yüzden söyleyebileceğim tek şey, dışarıdan görünen kısım.
Dışarıdan iki uygulama dikkatimi çekti; ikisi de Hollanda’da olsa kabul görmezdi.
1. Panellerin çatı kenarından taşması
Kiremitli eğimli bir çatıda panellerin saçak hizasını aşıp boşluğa taşması. İlk bakışta zararsız görünür: birkaç santim, hatta birkaç panel daha sığmış olur.
Sorun şu: bir çatının rüzgârdan en çok zorlanan yerleri tam olarak kenarları ve köşeleridir. Rüzgâr çatı kenarına çarptığında yukarı doğru bir emme kuvveti oluşur. Taşan bir panelin altı boştur; rüzgâr alttan da girer. O panel artık bir kanat gibi davranır ve bütün kuvvet birkaç montaj ayağının üzerine biner.
2. Çatının eğimini değiştiren montaj sistemi
İkincisi daha da riskli. Zaten 15 derece eğimli kiremitli bir çatının üzerine, panelleri 35 dereceye çıkaran bir montaj konstrüksiyonu kurmak.
Mantığı anlaşılır: daha dik açı, kışın biraz daha fazla üretim. Ama böylece çatının üzerine bir yelken kurmuş olursunuz. Panelin altındaki boşluk rüzgârı toplar, kaldırma kuvveti kat kat artar ve bu kuvvetin tamamı birkaç kiremit latasına aktarılır. O latalar bu iş için hesaplanmamıştır.
Hollanda az güneş alan ama çok rüzgâr alan bir ülke, ve bu sektöre damgasını vurmuştur: orada her kurulumdan önce rüzgâr yükü hesabı yapılır, kenar ve köşe bölgeleri için ayrı ve daha ağır değerler kullanılır. Bu bir tercih değil, standart. Marmara da rüzgârlı bir bölge; bir panelin gevşemesi için fırtına gerekmez, yıllara yayılan tekrarlı yük yeter.
Bir de şu var: göz de bir şey ister. Çatı hattını aşan ya da çatıdan bağımsız bir açıyla duran paneller evin görüntüsünü bozar. Doğru yapılmış bir kurulum çatının bir parçası gibi durur, sonradan eklenmiş gibi değil.
Peki neden Türkiye
Türkiye’ye taşındım, ama oturup beklemek istemedim. Yirmi yıldır aynı işi yapıyorum ve hâlâ aynı şeyi büyüleyici buluyorum: güneş ışığını eve giren kullanılabilir enerjiye çevirmek. Bu heyecan geçmedi.
Bir de burada olan bitene bakınca üç şey görüyorum. Yeni konutların çatıları sağlam ve montaja uygun. Enerji pahalılaşıyor ve pahalılaşmaya devam edecek. Ve insanlar kendi elektriğini üretme fikrini, sadece tasarruf olarak değil, bir bağımsızlık meselesi olarak görüyor. Bu üçü aynı anda doğru olduğunda pazar büyür.
Ben o pazarda hızlı büyüyen taraf olmak istemiyorum. İşini düzgün yapan taraf olmak istiyorum.
Nasıl başlıyoruz
Açık olayım: şu an Türkiye’de tek bir kurulumumuz var, o da kendi evim. Ekip henüz küçük: ben ve çıraklarım. İşten anlayan insanlar arıyoruz ve acele etmiyoruz.
Kullandığımız paneller ve invertörler Türkiye’de kolay bulunan, yedek parçası ve garantisi ulaşılabilir markalar. Bu bilinçli bir tercih: on yıl sonra invertörünüz arızalandığında yenisini bulabilmeniz, kâğıt üzerindeki birkaç puanlık verim farkından çok daha önemli.
Bir günde yüzlerce müşteriye hizmet vermeye çalışmayacağız. Adım adım, her çatıyı hakkını vererek. Bu yavaş bir yol, ama Hollanda’da hızlı büyüyüp sonra kapanan onlarca firmanın işini şimdi ben tamir ediyorum. O yüzden yavaşın ne demek olduğunu biliyorum.
İlk müşterimiz siz misiniz?
Kocaeli ve çevresinde keşif ücretsiz. Geliyoruz, çatınızı yerinde ölçüyoruz, neyin uygun olup olmadığını söylüyoruz ve yazılı bir öneriyle dönüyoruz. Uygun değilse bunu da söyleriz, satmak için bir çatıyı zorlamayız.
Mevcut bir sisteminiz varsa ve verimi düştüyse ya da invertörünüz hata veriyorsa, ona da bakarız. Hollanda’da yıllardır yaptığım iş bu.
Sorunuz varsa yazın. Türkiye’deki ilk gerçek müşterimiz henüz gelmedi. Belki sizsiniz.